Strona Główna
Archiwum News
Redakcja
Współpraca
O Stronie
Subskrypcja



J.R.R Tolkien
Zdjęcia Tolkiena
Inspiracje Tolkiena
Śladami Tolkiena
Eseje i felietony
Wywiady
O Książkach
Recenzje
Zapowiedzi wydawnicze
Wiersze
Tłumacze
Tłumaczenie "Hobbita"
Okładki
Wizje Ardy
Dźwięki Ardy
Opera "Leithian"
Galeria
Postacie
Mapy
Valinor
Proroctwa Mandosa
Numenor
Śródziemie
Miejsca
Rasy
Trzy Rasy
Języki
Bronie
Bitwy
Chronologia Krain Zachodu



Wydarzenia Tolkienowskie
FanKlub
FanArt
Wiersze Fanów
Fan Fiction
Hydepark
Horoskopy
Gadżety
Fan Quiz
Komiksy
Hobbit - komiks
Galeria na życzenie



Film-po co
Wersja DVD
Tapety
Download
Trailery
Enya
Obsada
Artykuły prasowe
Reżyser
Ekipa Filmowa
Nowa Zelandia
Wytwórnia
Efekty specjalne
Muzyka Filmowa
Recenzje filmu
Wasze opinie



Kalendarium
Księga gości
Czat
Linki

Polskie tłumaczenia "Kalevali"



Robert Wilhelm Ekman: "Muzyka Vainamoinena" (główny bohater "Kalevali"

Dla wszystkich, którzy dzięki literaturze Tolkiena, zainteresowali się "Kalevalą" i chcieliby sięgnąć do źródeł kilka słów na temat polskich tłumaczeń "Kalevali"

Trudności tłumaczenia na j.polski Pierwsze polskie tłumaczenia "Kalevali" były fragmentaryczne i opierały się o przekłady eposu nie z j. fińskiego, ale z innych języków np. francuskiego, niemieckiego czy rosyjskiego. Przyczyną tego była odmienność języka fińskiego od innych języków europejskich, a ponadto historyczno-ludowy charakter dzieła. Inne narody np. Czesi, Niemcy czy Anglicy mogli korzystać z archaicznego słownictwa swojej literatury średniowiecznej, a Rosjanie bezpośrednio z gwary ludów nadbałtyckich sąsiadujących z Finlandią. Przekłady te miały te wadę, że brakowało im odniesień do fińskich dialektów i nie wnikały w głębię dzieła. Pierwsze ubogie tłumaczenia spowodowały brak polskich odniesień w sztuce polskiej do "Kalevali". Z tego samego powodu przez całe lata nieznany był u nas największy wizjoner "Kalevali" Aksela Gallen-Kallela, którego sztuka wytrzymała próbę czasu. Podczas gdy w innych krajach powstawały dzieła inspirowane fińskim eposem w Polsce dopiero podejmowano pierwsze próby przekładów.

Pierwsze próby tłumaczeń

Pierwsze polskie tłumaczenie z 1869 roku było wykonane przez Sewerynę Duchińską w oparciu o wersję francuską. Przekład dotyczył fragmentów 4 pierwszych run. Choć tekst francuski był napisany prozą, to tłumaczenie na j.polski wierszem rymowanym. Zaletą tego tłumaczenia było to, że istnienie "Kalevali" zostało zasygnalizowane w Polsce.
W 1982 roku Józef Tretiak napisał pracę na temat eposu i podał treść eposu.

Kolejne tłumaczenia "Kalevali" przypadają na okres międzywojenny. Tłumaczenie fragmentów eposu Marii Krahelskiej ukazywało się w latach 1925-27 w "Gazecie Literackiej" i "Przeglądzie Warszawskim". Tłumaczka oparła pracę na oryginale i przekładzie duńskim.

W roku 1928 Kazinmiera Zawistowicz opublikowała streszczenie przekładu runy 9. Natomiast w 1935 roku (100 lat po pierwszym wydaniu eposu) obok artykułu na temat "Kalevali" w piśmie "Kamena" zamieszczono tłumaczenie runy 49 K.A. Jaworskiego, który przekład oparł o tłumaczenie rosyjskie. W tym samym roku w kilku czasopismach, pojawiły się fragmenty tłumaczenia eposu Jana Brzechwy, wykonane ponownie w oparciu o tłumaczenia rosyjskie.

Kompletne tłumaczenia "Kalevali"

Rok 1958 uważany jest za datę pierwszego polskiego pełnego tłumaczenia "Kalevali". Dokonała go Janina Porazińska. Jest to jednak bardziej opracowanie oparte na motywach eposu z myślą o dzieciach niż rzetelny przekład, ale nie brakuje mu zalet i wartości literackich. Poniżej fragment tego tłumaczenia:

"Vejnemejnen - zwany także Vejno - pieśniarz czarodziejski i (wielowieczny) zaklinacz Kalewali - urodził się w morskiej głębinie. Matką jego była Ilmatar, dziewica przestworzy. Unosiła się ona nad ziemią smutną, niczym nie przyodzianą, nad ziemią szarą i pustynną. Zakochał się w Ilmatar mocarz siły niebywałej, mocarz-huragan szalejący z szumem, gwizdem i hukiem. Zakochał się w niej wicher Północy. Opuściła Ilmataru pustki szerokie, niezmierzone. Na wody morskie opadła, głębinę morską na mieszkanie sobie obrała. I oto w głębinie tej [...] urodził się Vejnemojnen".

Pełny tekst "Kalevali" został jednak opublikowany w Polsce dopiero w latach 1965-69 w piśmie "Radar", potem wydany w formie książkowej w roku 1974. Przekładu tego dokonał Józef Ozga-Michalski w oparciu o fiński oryginał i z pomocą filologa Karola Laszeckiego, współpracującym z Fińskim Towarzystwem Literackim.. Poniżej fragment jego tłumaczenia ? zakończenie "Kalevali":

Proszę przyjaciół łaskawych,
Aby się nie dziwili,
Że śpiewałem tak długo,
Gdy chciałem tyle wyśpiewać.
Nie byłem mistrzem słowa,
Nie byłem biegły w naukach,
Słowa same szły do mnie
Inaczej z każdej strony.
Trwałem przy swojej mowie
Jak przy kądzieli wrzeciono,
Które puściła moja matka
Z rąk swoich do moich stóp;
Brałem słowo spod hebla
Mojego starszego brata
Odheblowane od sosny,
Od rdzenia mowy jak wiór.
A jednak, jakby nie było,
Drogę wam wypaliłem
Wśród borów, przez które idą
Młodzi, sprawniejsi pieśniarze.
Dla was ja swoją pieśnią
Przetarłem trakt przez puszczę,
Stąd teraz wolna droga
Dla wszystkich po mnie pieśniarzy.


W 1998 roku w związku z obchodami 150 rocznicy wydania "Kalevali", wydano nowy przekład eposu w tłumaczeniu Jerzego Litwiniuka. Prace nad tłumaczeniem trwały rok w oparciu o fiński oryginał. Jest to dokładny przekład, zachowujący ośmiozgłoskową konstrukcję run. Ponadto zawiera słowniczek nazw i terminów fińskich oraz słowniczek polskich terminów archaicznych, a także indeks z 54 zaklęciami, wyłonionymi z oryginału.
Poniżej fragment tłumaczenia - zakończenie "Kalevali" (dotyczy tej samej części utworu, co powyżej przedstawione J.Ozgi_Michaleskiego, możecie zatem porównać obydwa tłumaczenia):

Dobrzy ludzie, jeśli łaska,
Nie dziwcie się zbytnio temu,
Żem w dzieciństwie śpiewał wiele,
Jako malec popiskiwał!
Nie było gdzie terminować,
Mistrzów pod ręką nie miałem,
Obcych słów nie przyswoiłem
Ani mądrości z daleka.
Inni nabierali wiedzy,
A ja ujść nie mogłem z domu,
Od pomagania mateczce,
Przebywania ciągle przy niej;
W domu uczyć się wypadło,
Pod krokwiami własnej chaty,
Nad wrzecionem mej macierzy,
Nad ciesiołką mego brata,
Mnie małemu, zielonemu,
W potarganej koszulinie.
Mimo to i mimo wszystko
Sannę przetarłem pieśniarzom,
Rozsunąłem czuby sosen,
Naciąłem na drzewach znaki,
Zmiotłem chrust, wskazałem drogę.
Nowy szlak utorowany
Dla doświadczonych śpiewaków,
Piewców szczodrzej obdarzonych
Pośród powstającej młodzi,
Rosnącego wzwyż narodu


Wykaz polskich tłumaczeń ?Kalevali?
Kalevala
Tłum. Józef Ozga Michalski i Karol Laszecki
Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1980, 723 s.
1 wydanie: 1974

Kalevala
Tłum. Jerzy Litwiniuk
Wstęp, posłowie, słowniczek: Jerzy Litwiniuk
Konsultacja filolog.: Joanna Trzcińska-Mejor
Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1998, s. 672

Kalevalä epopeja fińska
Tłum. Janina Porazińska; ilustr. Michał Bylina
Nasza Księgarnia, Warszawa 1985, 298 s.
1 wydanie: 1958

Przydatne linki:

Opis treści
tłumaczenie 5 pierwszych run (Józef Ozga-Michalski)
"Kalevala" po angielsku
"Na wrzosowiskach Kalevali" - artykuł Włodzimierza Karola Pessela o Kalevali

Gdzie można zamawiać:
PiW - (cnea 29,25 zł)
Księgarnia Internetia - cena 36 zł

***

Do napisania informacji o "Kalevali" zainspirował mnie artykuł nadesłany prze Adam, opublikowany w New York Times, zobacz TUTAJ. Przypomniał mi książkę Janiny Porazińskiej, którą czytałem w dzieciństwie, a także zachęcił, by powrócić do źródeł, w efekcie czego przeczytałem "Kalevalę" w tłumaczeniu J.Litwiniuka oraz J.Ozgi-Michalskiego. Powyższa informacje, aktualizowana kilka razy od 2005 roku, powstała w oparciu opracowania do tych książek a także szereg materiałów znalezionych na różnych portalach internetowych w Polsce i na świecie. Poniżej linki do kilku z nich, choć zapewne nie wyczerpują wszystkich źródeł, (zwłaszcza muzycznych), z których korzystałem.

Materiały źródłowe (w kolejności alfabetyczna):

www.agartposter.republika.pl
www.biblioteka.tarman.pl
www.bukul.lublin.pl
www.finlit.fi
www.finula.webpark.pl
www.helsinki.fi
www.juminkeko.fi
www.kalevalakoru.fi
www.niksula.cs.hut.fi
www.nytimes.com
www.seura.pl
www.terve.pl - Elias Lonnrot
www.terve.pl - informacje ogólne
www.terve.pl - streszcznie
Tygodnik Powszechny - "Nie tylko Tove Jansson..."
Tygodnik Powszechny - "Szamańska pieśń działacza", Łukasz Sommer
www.URALIA.prv.pl
www.en.wikipedia.org/wiki
www.pl.wikipedia.org
www.pl.wikipedia.org - Elias Lonnrot
www.pl.wikipedia.org - tłumaczenia
www.venus.ci.uw.edu.pl - Włodzimierz Karol Pessel - "Na wrzosowiskach Kalevali"

www.virtual.finland.fi - kopalnia wiedzy o "Kalevali"
- www.virtual.finland.fi - muzyka
- www.virtual.finland.fi - informacje ogólne
- www.virtual.finland.fi - Elias Lonnrot
- www.virtual.finland.fi - Poszukiwania Eliasa Lonnrota
- www.virtual.finland.fi - Przygotowania do publikacji
- www.virtual.finland.fi - spis treści
i inne podstrony w/w portalu

Napisał: Osse



Jeżeli podoba Ci się ta strona i jesteś prawdziwym fanem Tolkiena, to oznaka, że powinieneś na nas zagłosować :).



Allarte.pl

TheHobbitFilm.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Zabrania się wykorzystania powyższych materiałów tekstowych oraz zdjęć bez zgody właścicieli.
Copyright © by Ada Myzik
Hosted by Cyberdusk.pl