Strona Główna
Archiwum News
Redakcja
Współpraca
O Stronie
Subskrypcja



J.R.R Tolkien
Zdjęcia Tolkiena
Inspiracje Tolkiena
Śladami Tolkiena
Eseje i felietony
Wywiady
O Książkach
Recenzje
Zapowiedzi wydawnicze
Wiersze
Tłumacze
Tłumaczenie "Hobbita"
Okładki
Wizje Ardy
Dźwięki Ardy
Opera "Leithian"
Galeria
Postacie
Mapy
Valinor
Proroctwa Mandosa
Numenor
Śródziemie
Miejsca
Rasy
Trzy Rasy
Języki
Bronie
Bitwy
Chronologia Krain Zachodu



Wydarzenia Tolkienowskie
FanKlub
FanArt
Wiersze Fanów
Fan Fiction
Hydepark
Horoskopy
Gadżety
Fan Quiz
Komiksy
Hobbit - komiks
Galeria na życzenie



Film-po co
Wersja DVD
Tapety
Download
Trailery
Enya
Obsada
Artykuły prasowe
Reżyser
Ekipa Filmowa
Nowa Zelandia
Wytwórnia
Efekty specjalne
Muzyka Filmowa
Recenzje filmu
Wasze opinie



Kalendarium
Księga gości
Czat
Linki

Muzyka "Kalevali"



"Kalevala" to poezja, która rozwijała się przez tysiąclecia wśród ludności bałtycko-fińskiej i była zawsze przekazywana za pomocą śpiewu. Konstrukcja run nie była stroficzna, ale stanowiła ciąg pojedynczych wersów i dwuwierszy. Dla "Kalevali" typowe metrum mierzy 4/4 i 5/4. Zakres dźwięku jest także ograniczony ? skala złożona była z pięciu lub nawet mniejszej liczby dźwięków w oktawie. Recytacyjny śpiew był raczej solowy, ale mógł być także wykonywany grupowo, gdzie wiodącemu głosowi odpowiadał chór. W przekazywanej ustnie tradycji, zarówno wiersz, jak i muzyka podlegały licznym wariacjom, zależnym od improwizacji, ale zachowywały swój niepowtarzalny nastrój i charakter. Runy śpiewano, a raczej monodeklamowano w wolnym tempie z zachowaniem neutralnych interwałów. Muzyka ta była nieco monotonna, dziś nazwano by ją transową.

Kantele - instrument Kalevali

Ważną rolę w przekazie i interpretacji run "Kalevali" odgrywa fiński instrument narodowy kantele. Jest to prastary instrument strunowy, popularny do dziś, jeden z najstarszych w Europie. Zbudowany jest z płaskiej drewnianej skrzyneczki najczęściej o trapezowym kształcie, ale także trójkątnym i prostokątnym. Proste kantele mają pięć strun z końskiego włosia, ale większe miały nawet dziesięć, a nawet więcej.

Kantele




na zdjęciu: Teppana Jänis, 1916 r., wirtuoz kantele

Väinämöinen - mityczny mistrz kantele

W "Kalevali" Elias Lönnrot przedstawił wyobrażenie mitycznego kantele, zrobionego ze szczęki szczupaka, jako typowego fińskiego muzycznego instrumentu należącego w epopei do bohatera Väinämöinena - śpiewaka i mistrza gry na kantele. W dziele Lönnrota kantele jest istotną częścią mocy magicznej pieśni Väinämöinena. Jak Gandalf we "Władcy Pierścieni" Väinämöinen jest czarodziejem, który pokonuje wrogów swoim kantele, a słowa są jego orężem. Założył mityczny kraj Kaleva i nauczył gry na instrumencie swój lud. A zatem to poprzez "Kalevalę", kantele stało się narodowym instrumentem Finów.

Stary mądry Väinämöinen,
Skoro go ochota wzięła,
Sam zabiera się do dzieła:
Dźwięk wydobył z rybiej ości
Ku wiekuistej radości.
Skąd skorupę ma kantele?
Z ogromnej szczęki szczupaka;
Na jakich kołkach są struny?
Na szczupaka kłach zjeżonych;
Zasię same struny z czego?
Z włosia wałacha Hiisiego.


Tak oto Väinämöinen, wielki wieszcz i zaklinacz stworzył pierwsze kantele. Inni również próbowali grać na tym instrumencie, jednak tylko stary mądry Väinämöinen potrafił oczarować cały świat swoją grą.



"Väinämöinen gra na kantele"- obraz - ilustracja do "Kalevali", autor: Pekka Halonen

Jean Sibelius - kompozytor "Kalevali"

Od momentu, gdy Lonnrot opublikował "Kalevalę" w 1849 roku, zabrało lata zanim stworzono do niej muzykę. W tym okresie fińska muzyka klasyczna praktycznie naśladowała niewolniczo muzykę europejską. Dlatego nawet pierwsze koncerty "Kalevali" np. "Kullervo Overyre" z 1860 roku Filipa von Schantz bliższe były muzyce zachodniej niż folklorowi fińskiemu. Zainteresowania młodych artystów "Kalevalą" i karelianizmem (fiński kierunek romantyzmu narodowego w sztuce) zaowocowało wieloma dziełami w różnych dziedzinach sztuki. W dziedzinie muzyki najwybitniejszym przedstawicielem tego ruchu był Jean Sibelius, który uważany jest za największego kompozytora tzw. fińskiej szkoły narodowej w muzyce. Już pierwsze jego kompozycje wzbudziły entuzjazm. W 1892 roku odbyła się premiera jego poematu symfonicznego "Kullervo", a rok później suity orkiestrowej "Karelia". U źródła jego geniuszu leżały pieśni i poematy "Kaleval". Sam przyznawał, że zainspirowało go spotkanie z ludowym śpiewakiem Larinem Paraske. Potem skomponował kolejne poematy: "Pieśń Wiosenna", "Cztery Legendy Kalevali", "Finlandia", operę "Jungfrun i Tornet" (Dziewica z Wieży). Jego kompozycje miały impulsywny charakter, oparte były na krótkich motywach, złożonych z kilku akordów. Potrafił połączyć archaiczną muzykę folkloru fińskiego z nowoczesnym brzmieniem. Jednak jego styl, nazwany potem narodowym, znalazł pełny wyraz dopiero siedmiu symfoniach. Muzyka "Kalevali" pozwoliła mu zdystansować się od tonacji muzyki zachodniej Europy. Po latach, gdy powrócił znowu do motywów "Kalevali" skomponował dzieło "Tapiola" o dobrym bogu Tapio. Ale największą popularność zdobył jego debiutancki poemat "Kullervo", który doczekał się największej liczby wykonań i płyt.



na zdjęciu Jean Sibelius

Współczesna muzyka inspirowana Kalevalą

Najmłodsza generacja fińskich kompozytorów klasycznych przejawia raczej nikle zainteresowanie "Kalevalą". Natomiast zaintrygowała młodych muzyków bardziej popularnych gatunków muzycznych: muzyki folkowej, jazzu, rocka, rocka gotyckiego i progresywnego, metalu, powermetalu.

Muzyka folkowa
W Finlandii muzyka folkowa cieszy się dużą popularnością. Fiński folk, to muzyka, która najpiękniej opowiada o kulturze i legendach tego kraju. Wiele zespołów nawiązuje do mitologii skandynawskiej, śpiewa runy przy muzyce kanteli. Wymienić można kilka zespołów:

Hedningarna - to pradawna skandynawska muzyka folkowa wprowadzona w dzisiejszy, nowoczesny świat. Utwory, będące inspiracją dawnymi tradycjami i melodiami są powrotem do muzyki przodków z uwzględnieniem dnia dzisiejszego. Znajdziemy tu połączenie muzyki średniowiecznej z muzyką elektroniczną bądź folkowej z nowoczesnym rockiem.

Loituma to fiński kwartet łączący śpiew z dźwiękami kantele. Zespół w roku 1997 został wybranym na festiwalu w Kaustinen na zespół roku

Värttinä to najbardziej unikalna formacja w fińskim folku. Styl Värttiny (czyli Wrzeciono) oparty jest na tradycyjnych pieśniach śpiewanych przez kobiety plemion ugrofińskich zamieszkujących wschodnie obszary, pradawnej poezji runicznej, skomplikowanych rytmach i pełnej wyobraźni kompozycjach.

Jazz
Edward Vesala, nie żyjący już wspaniały fiński muzyk jazzowy, znany także w Polsce (wspólne nagrania ze T. Stańkiem), nagrał dwie płyty inspirowane "Kalevalą" - "Snow" (1987) oraz "Ode To The Death Of Jazz" (1990)

Muzyka rockowa

Popularne style muzyczne, a zwłaszcza heavy metal wydają się doskonale współgrać z fantastyczno-gotyckim nastrojem "Kalevali".

"Kalevala - A Finnish Progressive Rock Epic"



Okładka płyty

Redakcja fińskiego pisma muzycznego "Colossus", zaproponowała kilkudziesięciu wykonawcom z całego świata skomponowanie epickich utworów, których treść i melodyka miała nawiązywać do poszczególnych run "Kalevali". Postawiono dwa warunki: by jak najlepiej oddać starego ducha eposu, wszystkie te utwory miały być zaaranżowane w tradycyjny, nawiązujący do korzeni tradycji muzyki rockowej sposób, a także miały być nagrane przy użyciu instrumentów z lat 70-tych. W efekcie powstał niezwykły album, którego program wypełnia 30 utworów zgromadzonych na 3 płytach, na których usłyszeć można 30 wykonawców z całego progresywnego świata (niestety nie z Polski). Wśród najbardziej znanych artystów wymienić należy zespoły Simon Says, Magenta, Grand Stand, Sinkadus, Metaphor, Leviathan, czy Elegant Simplicit

Zespół Amorphis

Najbardziej bezpośrednio do muzyki "Kalevali" naiązuje twórczość jednego z czołowych zespołów fińskich ? Amorphis?, który swoją inspirację czerpie z fińskiego folkloru (m.in. Kalevala i Kanteletar). W maju 1992 roku nagrali jedenaście utworów pod nazwą "Karelian Ishtmus". Tytuł nawiązuje do legendarnego pola bitwy - w XVIII wieku toczone były krwawe walki o Karelię, która w rezultacie została oddana na rzecz Rosji. Sam album to klimatyczny death metal, wzbogacony wstawkami klawiszy, aby nadać tragizmu i dramatyzmu opisywanym scenom? Album okazał się wielkim sukcesem. We wrześniu 93 roku zespół nagrał swój drugi albumu. Nosi on nazwę "Tales from the Thousand Lakes" i jest hołdem złożonym Finlandii oraz Kalevali. "Opowieści znad Tysiąca Jezior" to połączenie heavy, doom i death metalu razem z rockiem progresywnym lat 70-tych. Dało to piorunującą mieszankę, która powaliła na kolana całe metalowy świat.


Okładka płyty "Tales from the Thousand Lakes"

O związku tego albumu z "Kalevalą" więcej szczegółów: Tutaj

Kolejnym albumem wydanym w 1996r. jest "Elegy". Znajdziemy tam 11 utworów zainspirowanych "Kanteletarem", który jest zbiorem ok. siedmiuset poematów i baśni wywodzących z fińskiej kultury. Pieśni te były przekazywane z ust do ust przez wieki i mówią o codziennym życiu oraz wierzeniach. "Elegy" jest w swoim rodzaju rockowo/metalową skarbnicą wiedzy i pradawnej mądrości opartą na legendach i folklorze. Sam album jest kontynuacją "Opowieści znad Tysiąca Jezior". Słychać tam więcej ludowych motywów i melodii niż elementów death metalowych, ale to nadaje unikalny klimat całej kompozycji. Rok później (1997) pojawia się "My Kantele". Jest on mini-albumem, który jest uzupełnieniem "Elegy" i zawiera 5 utworów.

Inne

Wśród fińskich zespołów rockowych, żaden inny nie nawiązuje tak bezpośrednio do Kalevali, ale czerpią z bogatej tradycji fińskiego folkloru oraz legend skandynawskich. Wymienić można kilka zespołów np.: Nightwish - zespól, którego muzyka to połączenie powermetalu, gotyku, folku i symfonii. Ich muzyka opowiada o krainach z baśni i jej magicznych mieszkańcach i mistycznych miejscach, o elfach tańczących przy księżycu, księżniczce uwięzionej w wieży, wojowniku, który pokonał straszliwego smoka, pięknej i nieskażonej niczym przyrodzie na północy i wiecznej miłości

Zespoły: Sinergy,, Sonata Arctica, Stratovarius to przedstawiciele fińskiego powermetalu, w muzyce, których często poruszanym tematem jest fantastyczne średniowiecze. Utwory opowiadają o mitycznych wojownikach, czarnoksiężnikach, magii i smokach. Muzyka brzmi heroicznie, czasem surowo i energicznie, a i również potrafi być piękna i wzruszająca. Dla miłośników Tolkiena interesującą informacją jest, że w 1994 pierwszy wokalista Stratovarius - Timo Tolkki nagrał album solowy, zatytułowany "Classical Variations and Themes". Zawierał m.in. utwór "Lord Of The Rings" i wiele innych nagrań zainspirowanych klasyką.

Inne znane fińskie zespoły np. Apocalyptica, Him, The Rasmus, jak i wiele pozostałych choć nie grają na kanteleach i nie śpiewają run, tworzą muzykę pełną magii i baśniowości. Pobrzmiewa w niej fiński duch Kalevali.

Gdyby Lonnrot nie ocalił "Kalevali" od zapomnienia, nigdy nie usłyszelibyśmy żadnego z tych zespołów w ich obecnym brzmieniu.

Współczesny wpływ "Kalevali"

Nadzwyczaj silny wpływ "Kalevali" jest dzisiaj obecny zarówno w samej Finlandii, jak i na całym świecie. Zainteresowanie przejawia się w różnych dziedzinach, w literaturze fantasty, filmach, komiksach (np. "Opowieść o Sampo" Don Rosa). Ze sfery sztuki przeniknęło także do biznesu i marketingu, który oferuje szeroki asortyment artykułów zwąizanych i z "Kalevalą" np. nazwą, wyglądem np.: karty tarota z "Kalevali", gry planszowe, gry komputerowe, a nawet imponująca biżuteria z serii Kalevala-Koru, będąca repliką klejnotów z epoki żelaza. Ogólnie można powiedzieć, że panuje moda na klimaty, związane z "Kalevalą", podobne jak dzieje się to w przypadku "Władcy Pierścieni". Być może przyczyną tak wielkiej popularności "Kalevali" jest fakt, że opiewa bohaterstwo pochodzące nie z siły i przemocy, ale magicznych pieśni.

W Dniu "Kalevali" (28 luty) na całym świecie odbywa się wiele koncertów muzyki kantele i "Kalevali", zarówno klasycznej, jak i bardziej nowoczesnej.

***

Do napisania informacji o "Kalevali" zainspirował mnie artykuł nadesłany prze Adam, opublikowany w New York Times, zobacz TUTAJ. Przypomniał mi książkę Janiny Porazińskiej, którą czytałem w dzieciństwie, a także zachęcił, by powrócić do źródeł, w efekcie czego przeczytałem ?Kalevalę? w tłumaczeniu J.Litwiniuka oraz J.Ozgi-Michalskiego. Powyższa informacje, aktualizowana kilka razy od 2005 roku, powstała w oparciu opracowania do tych książek a także szereg materiałów znalezionych na różnych portalach internetowych w Polsce i na świecie. Poniżej linki do kilku z nich, choć zapewne nie wyczerpują wszystkich źródeł, (zwłaszcza muzycznych), z których korzystałem.

Materiały źródłowe (w kolejności alfabetyczna):

www.agartposter.republika.pl
www.biblioteka.tarman.pl
www.bukul.lublin.pl
www.finlit.fi
www.finula.webpark.pl
www.helsinki.fi
www.juminkeko.fi
www.kalevalakoru.fi
www.niksula.cs.hut.fi
www.nytimes.com
www.seura.pl
www.terve.pl - Elias Lonnrot
www.terve.pl - informacje ogólne
www.terve.pl - streszcznie
Tygodnik Powszechny - "Nie tylko Tove Jansson..."
Tygodnik Powszechny - "Szamańska pieśń działacza", Łukasz Sommer
www.URALIA.prv.pl
www.en.wikipedia.org/wiki
www.pl.wikipedia.org
www.pl.wikipedia.org - Elias Lonnrot
www.pl.wikipedia.org - tłumaczenia
www.venus.ci.uw.edu.pl - Włodzimierz Karol Pessel - "Na wrzosowiskach Kalevali"

www.virtual.finland.fi - kopalnia wiedzy o "Kalevali"
- www.virtual.finland.fi - muzyka
- www.virtual.finland.fi - informacje ogólne
- www.virtual.finland.fi - Elias Lonnrot
- www.virtual.finland.fi - Poszukiwania Eliasa Lonnrota
- www.virtual.finland.fi - Przygotowania do publikacji
- www.virtual.finland.fi - spis treści
i inne podstrony w/w portalu

Napisał: Osse



Jeżeli podoba Ci się ta strona i jesteś prawdziwym fanem Tolkiena, to oznaka, że powinieneś na nas zagłosować :).



Allarte.pl

TheHobbitFilm.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Zabrania się wykorzystania powyższych materiałów tekstowych oraz zdjęć bez zgody właścicieli.
Copyright © by Ada Myzik
Hosted by Cyberdusk.pl