Strona Główna
Archiwum News
Redakcja
Współpraca
O Stronie
Subskrypcja



J.R.R Tolkien
Zdjęcia Tolkiena
Inspiracje Tolkiena
Śladami Tolkiena
Eseje i felietony
Wywiady
O Książkach
Recenzje
Zapowiedzi wydawnicze
Wiersze
Tłumacze
Tłumaczenie "Hobbita"
Okładki
Wizje Ardy
Dźwięki Ardy
Opera "Leithian"
Galeria
Postacie
Mapy
Valinor
Proroctwa Mandosa
Numenor
Śródziemie
Miejsca
Rasy
Trzy Rasy
Języki
Bronie
Bitwy
Chronologia Krain Zachodu



Wydarzenia Tolkienowskie
FanKlub
FanArt
Wiersze Fanów
Fan Fiction
Hydepark
Horoskopy
Gadżety
Fan Quiz
Komiksy
Hobbit - komiks
Galeria na życzenie



Film-po co
Wersja DVD
Tapety
Download
Trailery
Enya
Obsada
Artykuły prasowe
Reżyser
Ekipa Filmowa
Nowa Zelandia
Wytwórnia
Efekty specjalne
Muzyka Filmowa
Recenzje filmu
Wasze opinie



Kalendarium
Księga gości
Czat
Linki

Jak powstała "Kalevala"?



"Kalevala" jest fińskim eposem narodowym, który wywarł wielki wpływ nie tylko na kształtowanie kultury fińskiej, ale także na współczesną literaturą i kulturę światową. Porównać go można do skandynawskiej "Eddy", angielskiego "Beowulfa", niemieckich "Nibelungów" czy indyjskiej "Mahabharaty". Dla nas, miłośników Tolkiena, ma także wielkie znaczenie, ponieważ właśnie ten epos legł u podstaw fantastycznego świata wykreowanego przez Mistrza. Nawet, jeżeli wydaje się, że nie wiemy nic o "Kalevali", to jeśli poznaliśmy "Władcę Pierścieni" J. R.R. Tolkiena, to uczyniliśmy pierwszy krok w kierunku jej poznania. Dzisiaj chciałbym przybliżyć Wam to wielkie dzieło.

Przypomnę jeszcze, że nasz redaktor Conducator napisał interesujący esej o "Kalevali" jako inspiracji Tolkiena. Na stronie dostępny jest w dziale Inspiracje Tolkiena oraz Felietony i Eseje. Dla zainteresowanych podaję bezpośredni link TUTAJ.

Wpływ przeszłości

Można powiedzieć, że "Kalevala"jest mitycznym praprzodkiem wszystkich Finów. Pierwsze ślady ludzkiej obecności na tereniach dzisiejszej Finlandii pochodzą sprzed około 3 tysięcy lat p.n.e. O historii tego narodu mówi ich język, który w odróżnieniu od większości języków europejskich nie wywodzi się z indoeuropejskich korzeni. Natomiast fiński folklor łączy elementy dwóch odmiennych kręgów kulturowych: nordyckiego i wschodniosłowiańskiego, ale również pozostałości prastarej cywilizacji ludów uraloałtajskich. W czasach nowożytnych na kulturę fińską miały wpływ: chrystianizacja, panowanie Szwedów, a potem Rosjan na ich terenach. Pomimo takich zagrożeń i obcych wpływów niewielki fiński naród zachował swój język, tradycje i kulturę, co w znacznym stopniu zawdzięcza "Kalevali".

Przekazy z pokolenia na pokolenie

"Kalevala" tak jak "Iliada" czy "Odyseja" powstała z bogatej ustnej tradycji, wyrosłej z prehistorycznej przeszłości. Jej oddzielne, nieuporządkowane fragmenty przetrwały kilka tysiącleci, przekazywane przez fińskie ludy z pokolenia na pokolenie, powtarzane i przetwarzane przez bajarzy i pieśniarzy. Składa się z tzw. run, co w języku fińskim oznacza wiersz, pieśń. Najbliższym jego odpowiednikiem jest angielskie słowo lore - tradycja ustna. Najstarsze źródła "Kalevali" sięgają mitów indoeuropejskich, najnowsze wiążą się z wpływami chrześcijańskimi. Większość run powstała w domach utalentowanych "opowiadaczy" ludowych z terenów wschodniej Finlandii, zwłaszcza dawnej Karelii Białomorskiej. Skandynawiści przypuszczają, że zachowali oni pochodzące z innych stron motywy pieśni, które rozwinęli potem wokół ulubionych postaci: Vainamoinena, Ilmarinena, Kullervo i Lmminkainena.

Twórca "Kalevali"

"Kalevalę" w formie pisemnej, jaką znamy dzisiaj, powołał do życia Elias Lonnrot (1802- 1884) - fiński lekarz, lingwista i literat, który przez całe lata gromadził ludowe pieśni, zagadki i zaklęcia. Podjął się on trudnego zadania by zgromadzone runy połączyć w jedną i jednorodną całość. Było to zbieżne z jego zainteresowaniami niedocenianym wówczas językiem fińskim. By go spopularyzować został wydawcą i redaktorem pierwszego pisma po fińsku.

Zaczynając od roku 1828 do 1848, odbył jedenaście wypraw badawczych obejmujących wielki obszar: od Estonii na południu po fińską Laponię na północy, na zachodzie od Tampere (100 km na pół.-wschód od Helsinek) po Karelię na wschodzie. Celem jego wypraw było poszukiwanie tekstów źródłowych i run. Często wędrował na piechotę, z torbą i fletem. Wśród bagien i lasów odnajdywał ludzi znających na pamięć tysiące run np. bajarz Arhippa Perttunen znał ponad 4 tysiące wierszy, a Larin Paraske znał ponad 1300 pieśni i ballad oraz ponad 30 tysięcy wersów runicznych opowieści.



Mapa wypraw Lonnrota

Lonnrot w międzyczasie publikował kolejne części pieśni ludowych, w latach 1829 -1831 "Kantele", w 1840-41 3 tomy run lirycznych pt. "Kanteletar" (po polsku "Muza Gęśli" lub "Córka Kantele"). W 1835 roku ukazała się licząca ok. 5 tys. wersów "Prakalevala". Dla wielu moment ten uznawany jest za właściwą datę literackich narodzin "Kalevali" a dzień 28 lutego obchodzony jest przez Finów jako święto "Kalevali".

Jednak dopiero wiosną 1849 roku po wielu latach wytężonej pracy Lonnrot opublikował ostateczną wersję "Kalevali", zawierającą niemal 23 tys. wersów. Jej tekst jest przetworzony przez Lonnrota, który podobnie jak przez setki lat ludowi bajarze i śpiewacy, rozwinął twórczo tradycyjny przekaz. Jest to uzasadnione, z tego względu, że znał on więcej tekstów niż którykolwiek z ludowych pieśniarzy, natomiast dla potrzeb dzieła musiał je do siebie dopasować, scalić językowo i zredagować.

O czym opowiada "Kalevala"


"Kullervo idzie na wojnę", autor: Akseli Gallen-Kallela

Runy "Kalevali" rozpoczynają się od stworzenia świata a kończą w chrześcijańskim średniowieczu. W tych ramach czasowych rozwijają się różnorodne wątki zarówno w świecie baśniowym, jak i - w realnym, opiewające życie i czyny bohaterów oraz walkę dwóch wrogich plemion o mityczny młynek szczęścia - Sampo. Są pochwałą dzielnych ludów Północy, synów mitycznego Kalewa, walczących z dziką przyrodą i w obronie wolności. W historię zmagań wplecione są pieśni obrzędowe z czasów pogańskich - zaklęcia, czary, pieśni weselne, lamenty itp.

Światowe znaczenie "Kalevali"

Pod wpływem "Kalevali" powstało wiele innych dzieł epickich np. amerykańska "Pieśń o Hajawacie", estoński "Kalevipoeg", łotewski "Lacplesis". Dzięki "Kalevali" świat dowiedział się o niewielkim narodzie fińskim, a inne odległe kultury odnalazły w niej uniwersalne i ponadczasowe wątki i motywy. W dzisiejszych czasach "Kalevala" przetłumaczona jest na około 50 języków, a we fragmentach na ponad 100.

"Kalevala" jako inspiracja

"Kalevala" odegrała dużą rolę w kształtowaniu współczesnej kultury fińskiej. Podobnie jak twórczość Tolkiena stała się inspiracją dla wielu dziedzin sztuki, tak i "Kalevala" jest inspiracją dla poetów, kompozytorów, malarzy, rzeźbiarzy i architektów. Jej wpływy utrwaliły się w twórczości tej miary pisarzy, co Aleksis Kivi, Eino Leino, Juhani Aho, malarzy - Akseli Gallen-Kallela (ilustracja powyżej), kompozytorów - Jan Sibelius, rzeźbiarzy ?Emil Wikstrom czy architektów ? Eliel Saarinen. Fragment "Kalevali" runo 1( w tłumaczeniu J. Litwiniuka)

Ogarnęło mnie pragnienie,
Myśl mi w mózgu zaświtała,
Żeby czas przywołać pieśni,
Zaklinaniem wyczarować,
Z kłębka wysnuć rytm rodzimy,
Wiersz powtórzyć powierzony.
Słowo spływa mi na usta,
Miarowo zbiegają zdania
W czas się jawią na języku,
Dzielą się między zębami
Ziąb mi rytmy swe wydzwaniał,
Dostarczała nut ulewa,
Inne śpiewki wiatr przynosił,
Przepędzały morskie fale,
Słów mi dorzucały ptaki,
A zdań całych drzew wierzchołki.
W jeden kłębek je zebrałem,
Powiązałem w pęczek łyka,
Wrzuciłem je na wasążek,
Do sań kłębuszek łubiany.
Zawiozłem go do zagrody,
Do sąsieków wprost saniami,
Schowałem je na podstrzeszu
Do puzderka miedzianego.


***

Do napisania informacji o "Kalevali" zainspirował mnie artykuł nadesłany prze Adam, opublikowany w New York Times, zobacz TUTAJ. Przypomniał mi książkę Janiny Porazińskiej, którą czytałem w dzieciństwie, a także zachęcił, by powrócić do źródeł, w efekcie czego przeczytałem ?Kalevalę? w tłumaczeniu J.Litwiniuka oraz J.Ozgi-Michalskiego. Powyższa informacje, aktualizowana kilka razy od 2005 roku, powstała w oparciu opracowania do tych książek a także szereg materiałów znalezionych na różnych portalach internetowych w Polsce i na świecie. Poniżej linki do kilku z nich, choć zapewne nie wyczerpują wszystkich źródeł, (zwłaszcza muzycznych), z których korzystałem.

Materiały źródłowe (w kolejności alfabetyczna):

www.agartposter.republika.pl
www.biblioteka.tarman.pl
www.bukul.lublin.pl
www.finlit.fi
www.finula.webpark.pl
www.helsinki.fi
www.juminkeko.fi
www.kalevalakoru.fi
www.niksula.cs.hut.fi
www.nytimes.com
www.seura.pl
www.terve.pl - Elias Lonnrot
www.terve.pl - informacje ogólne
www.terve.pl - streszcznie
Tygodnik Powszechny - "Nie tylko Tove Jansson..."
Tygodnik Powszechny - "Szamańska pieśń działacza", Łukasz Sommer
www.URALIA.prv.pl
www.en.wikipedia.org/wiki
www.pl.wikipedia.org
www.pl.wikipedia.org - Elias Lonnrot
www.pl.wikipedia.org - tłumaczenia
www.venus.ci.uw.edu.pl - Włodzimierz Karol Pessel - "Na wrzosowiskach Kalevali"

www.virtual.finland.fi - kopalnia wiedzy o "Kalevali"
- www.virtual.finland.fi - muzyka
- www.virtual.finland.fi - informacje ogólne
- www.virtual.finland.fi - Elias Lonnrot
- www.virtual.finland.fi - Poszukiwania Eliasa Lonnrota
- www.virtual.finland.fi - Przygotowania do publikacji
- www.virtual.finland.fi - spis treści
i inne podstrony w/w portalu

Napisał: Osse



Jeżeli podoba Ci się ta strona i jesteś prawdziwym fanem Tolkiena, to oznaka, że powinieneś na nas zagłosować :).



Allarte.pl

TheHobbitFilm.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Zabrania się wykorzystania powyższych materiałów tekstowych oraz zdjęć bez zgody właścicieli.
Copyright © by Ada Myzik
Hosted by Cyberdusk.pl